تفاوت انواع شرکت های تجاری - تصویر دست دادن دو شریک تجاری در نشست رسمی کسب و کار

تفاوت انواع شرکت‌های تجاری | معیارهای انتخاب

امتیاز 5 از 5
فهرست مطالب

انتخاب نوع شرکت پیش از ثبت یکی از مهم ترین تصمیم های هر کسب و کار است؛ چون همین انتخاب مشخص می کند شریک شما تا کجا در برابر بدهی های شرکت پاسخگو است، انتقال سهم چقدر ساده یا سخت است و اداره شرکت در دست چه کسی قرار می گیرد. در این مقاله از فرهام ثبت، تفاوت انواع شرکت های تجاری را با زبان ساده مرور می کنیم و معیارهای انتخاب نوع شرکت مناسب را بر اساس تعداد شرکا، سرمایه، ریسک و برنامه توسعه بررسی می کنیم.

انواع شرکت های تجاری در قانون ایران کدام اند؟

ماده ۲۰ قانون تجارت، شرکت های تجاری را در شش نوع برشمرده است: شرکت سهامی، شرکت با مسئولیت محدود، شرکت تضامنی، شرکت نسبی، شرکت مختلط غیرسهامی و شرکت مختلط سهامی. ماده ۴ لایحه اصلاح قانون تجارت نیز شرکت سهامی را به دو دسته عام و خاص تقسیم کرده است؛ در نتیجه امروز در ایران هفت نوع شرکت تجاری شناخته می شود. علاوه بر این ها، شرکت تعاونی بر اساس قانون بخش تعاون شکل می گیرد.

شرکت های سهامی عام و خاص

ویژگی مشترک شرکت سهامی این است که سرمایه به سهام تقسیم می شود و مسئولیت هر سهامدار فقط به اندازه مبلغ اسمی سهام اوست. در شرکت سهامی خاص، تمام سهام در موقع تاسیس توسط موسسین تعهد می شود؛ حداقل سه سهامدار و سه عضو هیئت مدیره لازم است و طبق ماده ۵ لایحه اصلاح قانون تجارت حداقل سرمایه یک میلیون ریال است که هنگام ثبت دست کم ۳۵ درصد آن باید پرداخت شده باشد. شرکت سهامی عام اما سهام خود را به مردم عرضه می کند؛ حداقل سرمایه آن پنج میلیون ریال است و هیئت مدیره آن نباید کمتر از پنج عضو باشد.

شرکت با مسئولیت محدود

رایج ترین نوع شرکت برای کسب و کارهای کوچک و متوسط در ایران همین شکل است. شرکت با مسئولیت محدود با حداقل دو شریک و حداکثر پنجاه شریک تشکیل می شود و حداقل سرمایه قانونی آن نیز یک میلیون ریال است. سرمایه این شرکت به سهام تقسیم نمی شود و به آن سهم الشرکه می گویند. اداره در دست حداقل یک مدیر از میان شرکا است و برای انتقال سهم الشرکه به غیر، رضایت اکثریت شرکا و سند رسمی در دفترخانه لازم است.

شرکت تضامنی

شرکت تضامنی برای امور تجارتی بین دو یا چند نفر تشکیل می شود و همه شرکا به طور نامحدود و تضامنی در برابر بدهی های شرکت مسئول اند؛ اگر اموال شرکت برای پرداخت بدهی کافی نباشد، طلبکار می تواند به دارایی شخصی شرکا مراجعه کند. نام یک یا چند شریک ضامن هم باید در اسم شرکت بیاید. این شکل اعتبار بالایی نزد بانک ها و طرف های معامله دارد، اما ریسک شخصی شرکا نیز جدی است.

شرکت مختلط غیرسهامی و مختلط سهامی

شرکت مختلط غیرسهامی ترکیبی از یک یا چند شریک ضامن با مسئولیت نامحدود و یک یا چند شریک سهیم با مسئولیت محدود است؛ اداره در دست شرکای ضامن است و شریک سهیم بدون رضایت بقیه حق انتقال سهم خود را ندارد. در مختلط سهامی بخشی از سرمایه به سهام تقسیم می شود و در کنار شرکای سهامی، یک یا چند شریک ضامن مسئول بدهی های شرکت هستند. این دو شکل برای موقعیتی طراحی شده اند که در آن یک سرمایه گذار منفعل و یک مدیر متعهد وجود دارد.

شرکت نسبی

در شرکت نسبی دو یا چند شریک با هم شرکت می سازند، اما مسئولیت هر شریک فقط به نسبت سهم الشرکه او از بدهی ها نامحدود است؛ یعنی هر کس به اندازه سهم خود پاسخگوست. این نوع شرکت معمولا میان آشناها و اعضای خانواده ای انتخاب می شود که تقسیم عادلانه ریسک برایشان اهمیت دارد.

شرکت تعاونی

شرکت تعاونی بر اساس قانون بخش تعاون و با حداقل هفت عضو تشکیل می شود؛ هدف آن رفع نیاز مشترک اعضا از تولید و توزیع تا مصرف و مسکن است. این شکل برای گروه های همکار و صنوف رایج است و طبق قانون مالیات های مستقیم از تخفیف نرخ مالیات بهره مند می شود.

مقایسه مسئولیت شرکا در انواع شرکت ها

مهم ترین تفاوت انواع شرکت در میزان مسئولیت شرکا دیده می شود. شرکت ها را می توان به دو خانواده بزرگ تقسیم کرد: شرکت های سرمایه ای مانند سهامی عام، سهامی خاص و با مسئولیت محدود که مسئولیت شریک در آنها به میزان سرمایه یا سهام او محدود می شود؛ و شرکت های اشخاص مانند تضامنی، نسبی و مختلط که در آنها شریک ضامن با تمام دارایی شخصی خود پاسخگوست.

در عمل همین یک سطر تعیین می کند که اگر کسب و کار با بدهی روبه رو شود، دارایی شخصی شما در خطر است یا نه. در تضامنی مسئولیت نامحدود و تضامنی است، در نسبی نامحدود اما فقط به نسبت سهم الشرکه، و در مختلط ضامن نامحدود و شریک سهیم محدود است. جزئیات بیشتر را در راهنمای مسئولیت شرکا در انواع شرکت ها بخوانید.

جدول مقایسه جامع انواع شرکت های تجاری

برای اینکه تفاوت انواع شرکت را یک جا ببینید، در این جدول پنج معیار اصلی کنار هم گذاشته شده است: مسئولیت شرکا، حداقل اعضا، شیوه مدیریت، نحوه انتقال سهم و مناسب بودن برای هر نوع کسب و کار.

نوع شرکت مسئولیت شرکا حداقل اعضا نوع مدیریت انتقال سهم مناسب برای
سهامی عام محدود به مبلغ اسمی سهام سه سهامدار؛ هیئت مدیره پنج نفر هیئت مدیره و مدیرعامل با بازرس اجباری خرید و فروش آزاد سهام در بازار سرمایه شرکت های بزرگ و طرح های نیازمند سرمایه عمومی
سهامی خاص محدود به مبلغ اسمی سهام سه سهامدار؛ هیئت مدیره سه نفر هیئت مدیره و مدیرعامل با صورتجلسه و ثبت تغییرات و تسویه مالیاتی شرکت های متوسط و در حال رشد
با مسئولیت محدود محدود به سهم الشرکه دو شریک (حداکثر پنجاه نفر) حداقل یک مدیر از میان شرکا با رضایت اکثریت شرکا و سند رسمی کسب و کارهای کوچک و خانوادگی
تضامنی نامحدود و تضامنی دو شریک ضامن شرکا یا مدیر مشخص شده در اساسنامه با موافقت سایر شرکا ضامن تجارت های سنتی و مؤسسات نیازمند اعتبار بالا
مختلط غیرسهامی ضامن نامحدود؛ شریک سهیم محدود یک ضامن و یک شریک سهیم شرکای ضامن سهم شریک سهیم فقط با رضایت شرکا کسب و کار با سرمایه گذار منفعل
مختلط سهامی ضامن نامحدود؛ سهامداران محدود یک یا چند ضامن همراه شرکای سهامی شرکای ضامن انتقال سهام طبق قواعد سهامی پروژه های نیازمند جذب سرمایه با مدیریت متعهد
نسبی نامحدود به نسبت سهم الشرکه دو شریک اکثریت شرکا یا مدیر منتخب آنها با رعایت اساسنامه و رضایت شرکا شراکت های آشنایان با تقسیم متناسب ریسک

معیارهای انتخاب نوع شرکت مناسب

تعداد شرکا و ساختار مشارکت

اولین سوال این است که چند نفر قرار است شریک شوند و چقدر می خواهند از هم فاصله بگیرند. برای دو تا چند نفر که اعتماد نزدیک دارند، مسئولیت محدود ساده ترین گزینه است. اگر تعداد شرکا زیاد است یا انتظار سهامدار جدید در آینده را دارید، ساختار سهامی از همان ابتدا فضای بیشتری می دهد.

سرمایه و امکان جذب آن

حداقل سرمایه قانونی مانع بزرگی نیست؛ تفاوت اصلی در مسیر جذب سرمایه بعدی است. در سهامی خاص افزایش سرمایه با مصوبه مجمع انجام می شود و اگر روزی خواستید به بازار سرمایه نزدیک شوید، مسیر عام شدن باز است. برای انتخاب مبلغ منطقی شروع، راهنمای سرمایه اولیه شرکت را بخوانید.

ریسک و مسئولیت مالی

اگر فعالیت شما ریسک بدهی بالا دارد، هر ساختاری که مسئولیت را محدود کند امن تر است. اما اگر اعتبار شخصی شرکا اصلی ترین دارایی کسب و کار است، شکل تضامنی همان چیزی است که بانک ها و طرف های معامله را مطمئن می کند.

برنامه توسعه و مالکیت آینده

اگر برنامه جذب سرمایه گذار، واگذاری سهام به کارکنان یا عرضه در بورس را دارید، از روز اول ساختار سهامی بسازید؛ تبدیل نوع شرکت بعد از ثبت هم ممکن است، اما هزینه و زمان اضافه دارد. برای تصمیم گیری مرحله به مرحله، مقاله چگونه نوع شرکت مناسب را انتخاب کنیم چک لیست کامل تری ارائه می دهد.

کدام شرکت برای چه کسب و کاری مناسب است؟

این فهرست کوتاه انتخاب را ساده تر می کند:

  • کسب و کار کوچک یا خانوادگی با چند شریک آشنا: شرکت با مسئولیت محدود.
  • شرکت متوسط یا استارتاپی که به سرمایه گذار و سهامدار جدید فکر می کند: شرکت سهامی خاص.
  • طرح بزرگ نیازمند سرمایه عمومی: شرکت سهامی عام.
  • تجارت سنتی که اعتبار شخصی شرکا ستون آن است: شرکت تضامنی.
  • مدیر متعهد به همراه یک سرمایه گذار منفعل: شرکت مختلط غیرسهامی یا مختلط سهامی.
  • شراکت میان آشناها با تقسیم متناسب ریسک: شرکت نسبی.
  • گروه های تولیدی، مصرفی و مسکن با هدف رفع نیاز مشترک: شرکت تعاونی.

یک نکته مالی هم فراموش نشود: نرخ پایه مالیات عملکرد اشخاص حقوقی طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیات های مستقیم ۲۵ درصد است و شرکت هایی که صورتهای مالی خود را از طریق سامانه ارسال کنند از نرخ ۲۰ درصد بهره مند می شوند. در سال ۱۴۰۵ نیز ثبت نام در سامانه مودیان و صدور صورتحساب الکترونیکی برای اغلب فعالیت ها الزامی است.

سوالات متداول درباره انواع شرکت های تجاری

رایج ترین نوع شرکت در ایران کدام است؟

شرکت با مسئولیت محدود و شرکت سهامی خاص بیشترین سهم ثبت را دارند؛ نخستین برای کسب و کارهای کوچک و دوم برای شرکت های متوسط و بزرگ.

حداقل سرمایه ثبت شرکت چقدر است؟

طبق ماده ۵ لایحه اصلاح قانون تجارت، حداقل سرمایه شرکت های سهامی خاص یک میلیون ریال و برای شرکت سهامی عام پنج میلیون ریال است. در عمل، هزینه واقعی ثبت و راه اندازی جدا از این حداقل قانونی است.

تفاوت اصلی سهامی خاص با مسئولیت محدود چیست؟

در سهامی خاص سرمایه به سهام تقسیم می شود، هیئت مدیره و بازرس رسمی وجود دارد و انتقال سهام با صورتجلسه انجام می شود؛ در مسئولیت محدود سرمایه به سهم الشرکه تقسیم می شود، اداره با یک مدیر ساده تر است و انتقال سهم به غیر نیاز به رضایت اکثریت شرکا و سند رسمی دارد. مقایسه کامل را در تفاوت شرکت سهامی خاص و مسئولیت محدود بخوانید.

آیا طلبکاران به اموال شخصی شریک شرکت با مسئولیت محدود دسترسی دارند؟

نه؛ مسئولیت شریک فقط به میزان سهم الشرکه او محدود است و طلبکار نمی تواند برای بدهی شرکت به دارایی شخصی او مراجعه کند. البته اگر مدیری با تقصیر شخصی خود خسارت وارد کند، مسئولیت شخصی برای او ایجاد می شود.

نکته: مطالب این مقاله صرفا جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی تخصصی نیست؛ ممکن است قوانین تغییر کرده یا در متن اشتباهی باشد. برای اقدام های مهم با منابع رسمی استعلام یا با کارشناس مشورت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *