ثبت مؤسسه در ایران؛ نمای شهر تهران با برج میلاد نمادی از مراکز و دفاتر ثبت مؤسسه غیرتجاری و اخذ مجوز کسب و کار

ثبت مؤسسه | چه فعالیت‌هایی در قالب مؤسسه ثبت می‌شود؟

امتیاز 5 از 5
فهرست مطالب

ثبت مؤسسه در اداره ثبت شرکت ها، راه رسمیت بخشیدن به فعالیت هایی است که ماهیت تجاری ندارند؛ از آموزشگاه زبان و مرکز پژوهش گرفته تا مؤسسه خیریه و مرکز مشاوره خانواده. اگر می خواهید بدانید چه فعالیت هایی در قالب مؤسسه ثبت می شود و کجا باید به جای مؤسسه، شرکت تجاری ثبت کنید، این راهنما برای شماست. بر اساس ماده ۵۸۴ قانون تجارت، مؤسساتی که برای مقاصد علمی، ادبی، خیریه و امثال آن تشکیل می شوند شخصیت حقوقی دارند و شخصیتشان از تاریخ ثبت شروع می شود؛ یعنی همان روزی که آگهیه ثبت صادر می شود، مؤسسه شما شخص حقوقی واقعی است و می تواند قرارداد ببندد، حساب بانکی باز کند و مجوز بگیرد.

انتخاب قالب درست برای کارفرماها و صاحبان کسب و کار حیاتی است. اگر فعالیتی ذاتا تجاری مثل خرید و فروش را در قالب مؤسسه غیرتجاری جلو ببرید، اعضای مؤسسه در برابر طلبکاران با ریسک مسئولیت تضامنی مواجه می شوند و در اخذ کارت بازرگانی هم به مشکل می خورید. در ادامه، فهرست فعالیت های مجاز، تفاوت مؤسسه با شرکت، مدارک، مراحل و هزینه های ثبت در سال ۱۴۰۵ را مرور می کنیم و از تحول تازه ثبت هم می گوییم: از ابتدای آبان ۱۴۰۵ صدور اسناد اشخاص حقوقی الکترونیکی شده است.

مؤسسه غیرتجاری چیست و کدام ماده قانون آن را تعریف می کند؟

مؤسسه غیرتجاری یکی از انواع شخصیت های حقوقی در حقوق ایران است که برای مقاصد غیرتجاری تشکیل می شود: آموزش، بهداشت و درمان، پژوهش، فرهنگ و هنر، امور خیریه و خدمات اجتماعی. ماده ۵۸۴ قانون تجارت می گوید تشکیلات و مؤسساتی که برای مقاصد علمی، ادبی، خیریه و امثال آن احداث می شوند، دارای شخصیت حقوقی هستند. به زبان ساده، مؤسسه مثل شرکت یک شخص حقوقی است، اما با این تفاوت که پایه و اساس آن سود و سهم الشرکه نیست.

جزئیات ثبت این قالب در آیین نامه ثبت تشکیلات و مؤسسات غیرتجاری آمده است. این آیین نامه مؤسسات را بر اساس هدفشان دسته بندی می کند: مؤسساتی که مقصود از تشکیل آنها جلب منافع و تقسیم آن بین اعضا است (انتفاعی) و مؤسساتی که برای مقاصد دیگر مثل امور عام المنفعه تأسیس می شوند (غیرانتفاعی). از نظر ساختار هم مؤسسه انعطاف زیادی دارد؛ سرمایه سنگین لازم ندارد، سهام و سهم الشرعه وجود ندارد و اعضای مؤسس می توانند اشخاص حقیقی باشند یا حتی یک شرکت دیگر.

چه فعالیت هایی در قالب مؤسسه ثبت می شود؟

قانون قلم فعالیت های مؤسسه را فهرست بسته و محدود نمی کند؛ معیار اصلی این است که فعالیت، ماهیت تجاری نداشته باشد یا هدف اصلی آن غیر از تقسیم سود باشد. در عمل بیشتر درخواست های ثبت مؤسسه در گروه های زیر قرار می گیرد.

فعالیت های آموزشی

رایج ترین کاربرد مؤسسه همین بخش است. آموزشگاه های علمی آزاد مثل آموزشگاه زبان، کامپیوتر، کنکور و مهارت های فنی، آموزشگاه های آزاد هنری و مؤسسات آموزش عالی غیردولتی همگی در قالب مؤسسه غیرتجاری به ثبت می رسند. مرجع مجوز هم به نوع فعالیت بستگی دارد: وزارت آموزش و پرورش برای آموزشگاه های علمی آزاد، وزارت علوم برای مؤسسات آموزش عالی غیردولتی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا سازمان فنی و حرفه ای برای برخی رشته های هنری و مهارتی.

یک مثال واقعی: فرض کنید سه دوست در مشهد می خواهند آموزشگاه برنامه نویسی برای نوجوانان راه بیندازند. اگر بخواهند درآمد را بین خودشان تقسیم کنند، قالب مؤسسه انتفاعی مناسب است؛ اگر بخواهند همه درآمد صرف توسعه آموزشگاه شود، قالب غیرانتفاعی انتخاب می شود.

فعالیت های فرهنگی، هنری و پژوهشی

  • انتشارات و نشر کتاب و نشریه
  • مراکز فرهنگی هنری، کانون های ادبی و هنری و نگارخانه ها
  • مؤسسات پژوهشی و مراکز تحقیقاتی خصوصی
  • مراکز تولید محتوای علمی و برگزاری همایش و نمایشگاه

مجوزهای تخصصی این حوزه ها مثل پروانه انتشار، بعد از ثبت و به نام مؤسسه صادر می شود. برای پژوهش هم هر دو قالب انتفاعی و غیرانتفاعی امکان ثبت دارند.

فعالیت های مشاوره ای، بهداشتی و رفاهی

  • مراکز مشاوره خانواده، تحصیلی و شغلی
  • مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی با مجوز سازمان بهزیستی
  • مراکز خدمات سالمندی و پرستاری در منزل
  • مراکز توانبخشی و مددکاری اجتماعی
  • درمانگاه ها و کلینیک ها با مجوز وزارت بهداشت

در این گروه، بعضی مرکزها را هم می توان در قالب شرکت ثبت کرد؛ مثلا بسیاری از درمانگاه های بزرگ برای مدیریت بهتر منابع، شرکت ثبت می کنند.

فعالیت های خیریه و عام المنفعه

مؤسسات خیریه، انجمن های حمایت از بیماران و مراکز حمایت از کودکان بی سرپرست در قالب مؤسسه غیرانتفاعی ثبت می شوند؛ اما این قالب شرط ویژه دارد: قبل از ثبت باید مجوز نهاد نظارتی گرفته شود. وزارت کشور برای خیریه های عمومی، سازمان بهزیستی برای حوزه توانبخشی و سازمان اوقاف برای فعالیت های مذهبی مرجع صدور مجوز هستند. برای جزئیات این مسیر، مقاله شرایط ثبت مؤسسه خیریه را بخوانید.

جدول فعالیت ها، قالب ثبت و مجوز لازم

جدول زیر جمع بندی عملی همین بخش است. برای دیدن فهرست کامل فعالیت هایی که برای ثبت نیاز به مجوز دارند و مراجع صدور آنها، راهنمای مجوز ثبت شرکت ما را ببینید.

نوع فعالیت قالب ثبت رایج مرجع مجوز
آموزشگاه علمی آزاد (زبان، کنکور، کامپیوتر) مؤسسه غیرتجاری وزارت آموزش و پرورش
آموزش عالی غیردولتی مؤسسه غیرتجاری وزارت علوم
آموزشگاه آزاد هنری مؤسسه غیرتجاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
مرکز مشاوره خانواده مؤسسه غیرتجاری قوه قضاییه یا سازمان بهزیستی
درمانگاه و کلینیک مؤسسه یا شرکت وزارت بهداشت
مؤسسه خیریه مؤسسه غیرانتفاعی وزارت کشور
خدمات سالمندی و پرستاری در منزل مؤسسه یا شرکت سازمان بهزیستی
خرید و فروش و واردات و صادرات شرکت تجاری کارت بازرگانی

سطر آخر جدول مهم است: برای فعالیت های بازرگانی باید از ابتدا شرکت تجاری ثبت کنید تا بعدا برای گرفتن کارت بازرگانی گرفتار نشوید.

مؤسسه خصوصی و عمومی؛ تفاوت انتفاعی و غیرانتفاعی

مؤسسات خصوصی به حساب اشخاص خصوصی اداره می شوند و سرمایه شان جزء اموال خصوصی است؛ همان قالبی که اکثر آموزشگاه ها و مراکز مشاوره انتخاب می کنند. مؤسسات عمومی اما معمولا با قانون خاص یا مصوبه بالاتر ایجاد می شوند؛ مانند نهادها و مؤسسات عمومی غیردولتی موضوع قانون مصوب سال ۱۳۷۳ که وضعیت نظارتی و مالیاتی مخصوص خود را دارند. متقاضی عادی کسب و کار تقریبا همیشه سراغ مؤسسه خصوصی می رود.

دسته بندی دوم از نظر عملی مهم تر است. مؤسسه انتفاعی برای جلب منافع اعضا تشکیل می شود و سود بین اعضا تقسیم می شود؛ مثل مؤسسه حقوقی وکیلان یا آموزشگاه خصوصی. مؤسسه غیرانتفاعی درآمدش را صرف اهداف اساسنامه می کند و حق تقسیم سود ندارد. از نظر مالیاتی هم تفاوت جدی وجود دارد: بر اساس تبصره ۳ ماده ۱۳۹ قانون مالیات های مستقیم، درآمد مؤسسات غیرانتفاعی مشمول معافیت است به شرط آنکه ظرف مهلت مقرر به مصرف موضوع های اساسنامه برسد؛ اگر درآمد مصرف نشود، همان مبلغ به درآمد مشمول مالیات همان سال اضافه می شود. برای مؤسسات خیریه و عام المنفعه نیز بند ط ماده ۱۳۹ کمک ها و هدایای دریافتی را با شرایطی معاف از مالیات اعلام کرده است.

تفاوت مؤسسه با شرکت تجاری

مهم ترین تفاوت در هدف است: شرکت تجاری برای فعالیت اقتصادی و تقسیم سود بین شرکا تشکیل می شود و تابع قانون تجارت است؛ مؤسسه غیرتجاری برای مقاصد علمی، ادبی، خیریه و امثال آن. در شرکت، سهم الشرکه و سهام وجود دارد و سرمایه پایه فعالیت است؛ در مؤسسه، هیچ سهمی وجود ندارد و اساسنامه هم ساده تر تنظیم می شود.

دقت کنید که اگر مؤسسه غیرتجاری به فعالیت تجاری بپردازد، ممکن است مشمول ماده ۲۲۰ قانون تجارت شود و اعضای آن در برابر طلبکاران مسئولیت تضامنی پیدا کنند. کارت بازرگانی هم که طبق قانون مقررات صادرات و واردات برای واردات و صادرات الزامی است، به شخصیت های تجاری داده می شود؛ برای بازرگانی، ثبت شرکت مسئولیت محدود یا سهامی خاص انتخاب درست تر است. برای انتخاب آگاهانه تر، مقاله تفاوت ثبت شرکت و مؤسسه را از دست ندهید.

مدارک لازم برای ثبت مؤسسه

مدارک پایه ثبت مؤسسه ساده و کم حجم است:

  • تقاضانامه ثبت مؤسسه غیرتجاری که در سامانه جامع ثبت شرکت ها تکمیل می شود
  • اساسنامه مؤسسه در دو نسخه
  • صورتجلسه مجمع مؤسسین
  • تصویر کارت ملی و شناسنامه همه اعضا و مدیران
  • قرارداد مدیرعامل در صورت استخدام مدیرعامل خارج از اعضا
  • مجوز فعالیت از مرجع ذی ربط برای موضوع های نیازمند مجوز

درباره سوءپیشینه هم خبر خوبی هست: برخلاف گذشته، لازم نیست گواهی کاغذی عدم سوءپیشینه ضمیمه پرونده کنید. پس از مصوبه هیئت وزیران، صلاحیت اعضای هیئت مدیره به صورت استعلام برخط از مراجع قضایی بررسی می شود. البته سوابق کیفری خاص همچنان می تواند روند ثبت را متوقف کند.

مراحل ثبت مؤسسه در سال ۱۴۰۵

کل فرآیند ثبت مؤسسه امروز غیرحضوری است و در سامانه جامع ثبت شرکت ها پیش می رود:

  1. تعیین دقیق موضوع فعالیت و بررسی نیاز به مجوز (مثلا مجوز وزارت کشور برای خیریه یا مجوز آموزش و پرورش برای آموزشگاه)
  2. استعلام نام مؤسسه در سامانه جامع ثبت شرکت ها
  3. تنظیم اساسنامه و صورتجلسه مجمع مؤسسین با توجه به نوع انتفاعی یا غیرانتفاعی
  4. ثبت درخواست، بارگذاری مدارک و ارجاع پرونده به اداره ثبت شرکت ها
  5. امضای الکترونیک اسناد در سامانه کاتب با توکن امضای دیجیتال
  6. پرداخت کارمزدها، صدور آگهیه تأسیس و دریافت شماره ثبت و کد اقتصادی

امضای اسناد از طریق سامانه کاتب انجام می شود؛ سامانه ای که برای الکترونیک کردن کتبات اسناد ثبتی راه اندازی شده است. اگر هنوز توکن امضای دیجیتال ندارید، راهنمای دریافت امضای الکترونیک ما را بخوانید.

یک خبر تازه برای امسال: رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اعلام کرده از ابتدای آبان ۱۴۰۵ صدور اسناد اشخاص حقوقی به صورت الکترونیکی آغاز شده و متقاضیان بدون مراجعه حضوری به دفاتر اسناد رسمی سند می گیرند. مقام های سازمان ثبت هم از بازطراحی سامانه ثبت و کوتاه شدن زمان ثبت به چند روز خبر داده اند.

هزینه ثبت مؤسسه چقدر است؟

حق الثبت دولتی مؤسسه غیرتجاری بر اساس سرمایه اسمی و تعرفه جاری محاسبه می شود و معمولا در حد چند صد هزار تومان است؛ هزینه آگهی روزنامه رسمی هم به آن اضافه می شود. اگر تنظیم مدارک و پیگیری را به موسسات ثبتی بسپارید، هزینه خدمات معمولا چند میلیون تومان می شود. چون تعرفه ها هر سال به روز می شوند، قبل از اقدام مبلغ دقیق را استعلام بگیرید.

سوالات متداول

آیا مؤسسه غیرتجاری می تواند فعالیت تجاری داشته باشد؟

فعالیت اصلی مؤسسه باید غیرتجاری باشد. اگر مؤسسه وارد تجارت شود، علاوه بر ریسک مشمول شدن ماده ۲۲۰ قانون تجارت و مسئولیت تضامنی اعضا، در عمل امکان دریافت کارت بازرگانی هم نخواهد داشت. برای کار اقتصادی صرف، شرکت تجاری انتخاب بهتری است.

حداقل سرمایه و تعداد اعضای مؤسسه چقدر است؟

طبق رویه جاری ثبت، حداقل دو عضو با سن بالای ۱۸ سال برای تشکیل ارکان کافی است و حداقل سرمایه اسمی یک میلیون ریال تعیین شده است. مرجع مجوز ممکن است شرایط سنگین تری بخواهد؛ مثلا برای درمانگاه تعداد مؤسسین با مدرک پزشکی تعیین می شود.

آیا مؤسسه غیرانتفاعی اصلا مالیات نمی پردازد؟

مشروط. بر اساس تبصره ۳ ماده ۱۳۹ قانون مالیات های مستقیم، درآمدی که در مسیر اهداف اساسنامه مصرف شود معاف است؛ درآمدی که مصرف نشود مشمول مالیات همان سال می شود.

آیا می شود بعدا مؤسسه را به شرکت تبدیل کرد؟

بله؛ با تصمیم اعضا و ثبت تغییرات می شود نوع شخصیت را به شرکت تجاری تغییر داد تا مثلا برای فعالیت بازرگانی کارت بازرگانی بگیرید. چون مالکیت و سرمایه باید از نو تعریف شود، قبل از اقدام با کارشناس مشورت کنید.

ثبت مؤسسه چقدر طول می کشد؟

اگر موضوع فعالیت بدون مجوز و مدارک کامل باشد، روند ثبت در روزهای اخیر کوتاه شده و در حدود چند روز تا دو هفته گزارش می شود. اگر مجوز لازم باشد، زمان اخذ مجوز از نهاد مربوطه به کل مسیر اضافه می شود.

نکته: مطالب این مقاله صرفا جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی تخصصی نیست؛ ممکن است قوانین تغییر کرده یا در متن اشتباهی باشد. برای اقدام های مهم با منابع رسمی استعلام یا با کارشناس مشورت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *