انواع شرکت تجاری در قانون تجارت؛ مجسمه عدالت با ترازو

انواع شرکت تجاری در قانون تجارت | تعریف و شرایط

امتیاز 5 از 5
فهرست مطالب

انواع شرکت تجاری در قانون تجارت ایران، مبنای انتخاب هر کسب و کار برای ورود رسمی به بازار است. قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ در ماده ۲۰ هفت نوع شرکت تجاری را برشمرده است و لایحه اصلاحی مصوب ۱۳۴۷ مقررات شرکت سهامی را بازنویسی کرده و آن را در ماده ۴ به دو دسته عام و خاص تقسیم نموده است. شناخت تفاوت این انواع از نظر مسئولیت شرکا، حداقل شرکا و سرمایه کمک می کند شرکت مناسبی ثبت کنید و از ریسک پاسخگویی با اموال شخصی در قبال بدهی های شرکت دور بمانید. در ادامه هر نوع را با تعریف قانونی و شرایطش مرور می کنیم و در پایان جدول مقایسه ارائه می دهیم.

شرکت تجاری چیست و بر اساس کدام قانون دسته بندی می شود؟

شرکت در معنای حقوقی، قراردادی است میان دو یا چند نفر که هر یک سهمی از سرمایه یا حرفه خود را در آن می گذارند تا منفعت حاصل، میان آنها تقسیم شود. شرکتی که برای امور تجارتی تشکیل شود، شرکت تجاری نامیده می شود و تابع قانون تجارت است؛ پس از ثبت، شخصیت حقوقی مستقل پیدا می کند و قواعد ویژه شرکت های تجاری بر آن حاکم می شود. معرفی متنوع تر قالب ها را در مقاله انواع شرکت در ایران می توانید ببینید.

پایه دسته بندی، ماده ۲۰ قانون تجارت است که می گوید شرکت های تجارتی بر هفت قسم است:

  1. شرکت سهامی
  2. شرکت با مسئولیت محدود
  3. شرکت تضامنی
  4. شرکت مختلط غیرسهامی
  5. شرکت مختلط سهامی
  6. شرکت نسبی
  7. شرکت تعاونی تولید و مصرف

لایحه اصلاحی بعداً مقررات شرکت سهامی را به روز کرد، اما سایر اقسام هنوز تابع متن مصوب ۱۳۱۱ هستند؛ پس برای دیدن تصویر کامل انواع شرکت تجاری، باید متن قانون تجارت و لایحه اصلاحی را کنار هم گذاشت.

شرکت سهامی: عام و خاص

طبق ماده ۱ لایحه اصلاحی، شرکت سهامی شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی همان سهام است؛ یعنی طلبکاران در صورت ورشکستگی، به اموال شخصی سهامدار دست نمی زنند. طبق ماده ۳ همین لایحه، تعداد شرکای شرکت سهامی نباید از سه نفر کمتر باشد.

شرکت سهامی خاص

در سهامی خاص، تمام سرمایه در زمان تأسیس منحصراً توسط مؤسسین تأمین می شود و هیچ قسمتی از آن به عموم مردم عرضه نمی گردد؛ این همان تفکیک ماده ۴ لایحه اصلاحی است. حداقل سرمایه آن طبق ماده ۵ لایحه یک میلیون ریال است و سهامی خاص اجازه ندارد سهام خود را برای پذیره نویسی عمومی یا عرضه در بورس ارائه کند. این قالب برای کسب و کارهایی مناسب است که چند شریک دارند، می خواهند مسئولیت شان محدود بماند و به ساختار مدیریتی منظم (مجامع و هیئت مدیره) نیاز دارند.

شرکت سهامی عام

در سهامی عام، مؤسسین قسمتی از سرمایه را از طریق فروش سهام به مردم تأمین می کنند. حداقل سرمایه آن طبق ماده ۵ لایحه اصلاحی پنج میلیون ریال است و چون بخشی از سرمایه از عموم گرفته می شود، تشریفات و نظارت های آن جدی تر است. این نوع برای شرکت های بزرگ با نیاز سرمایه ای بالا مناسب است؛ جزئیات بیشتر را در مقاله شرکت سهامی عام بخوانید.

شرکت با مسئولیت محدود

ماده ۹۴ قانون تجارت می گوید شرکت با مسئولیت محدود شرکتی است که بین دو یا چند نفر برای امور تجارتی تشکیل شده و هر یک از شرکاء بدون اینکه سرمایه به سهام یا قطعات سهام تقسیم شده باشد، فقط به میزان سرمایه خود در شرکت مسئول است. برخلاف شرکت سهامی، سرمایه به سهام تقسیم نمی شود و سهم هر شریک «سهم الشرکه» نامیده می شود که نقل و انتقالش محدودیت دارد. این قالب به دلیل سادگی تشکیل و اداره، یکی از رایج ترین گزینه های ثبت شرکت در ایران است؛ مقایسه آن با سهامی خاص را در مقاله تفاوت شرکت سهامی خاص و با مسئولیت محدود بخوانید.

شرکت تضامنی

ماده ۱۱۶ قانون تجارت، شرکت تضامنی را شرکتی می داند که در تحت اسم مخصوص، برای امور تجارتی و بین دو یا چند نفر با مسئولیت تضامنی تشکیل می شود. نتیجه عملی این تعریف مهم است: اگر دارایی شرکت برای پرداخت بدهی ها کافی نباشد، هر شریک مسئول پرداخت تمام قروض شرکت است و طلبکار می تواند به اموال شخصی او مراجعه کند. در نام شرکت تضامنی باید عبارت «شرکت تضامنی» و دست کم اسم یکی از شرکا ذکر شود. این شکل بیشتر میان مشاغل خانوادگی و حرفه ای که بر اعتماد شخصی استوارند دیده می شود.

شرکت نسبی

تعریف شرکت نسبی در ماده ۱۸۳ قانون تجارت آمده است: شرکتی برای امور تجارتی و در تحت اسم مخصوص که مسئولیت هر یک از شرکاء به نسبت سرمایه ای است که در شرکت گذاشته است. تفاوت آن با تضامنی در همین نقطه است؛ در نسبی سهم هر شریک از بدهی ها به اندازه آورده اوست، نه به تساوی و نه به صورت تضامنی. اگر شریکی آورده کمتری داشته باشد، در صورت کافی نبودن دارایی شرکت فقط به همان نسبت باید از اموال شخصی خود بپردازد.

شرکت های مختلط: غیرسهامی و سهامی

دو نوع شرکت مختلط، ترکیبی از منطق شراکت ضامن و محدودیت مسئولیت است. طبق ماده ۱۴۱ قانون تجارت، شرکت مختلط غیرسهامی شرکتی است که بین یک یا چند شریک ضامن و یک یا چند شریک با مسئولیت محدود و بدون انتشار سهام تشکیل می شود؛ شریک ضامن مانند شرکای تضامنی پاسخگوی تمام دیون است، اما شریک با مسئولیت محدود فقط تا میزان آورده خود مسئول است و حق مداخله در اداره ندارد. طبق ماده ۱۶۲ همان قانون، شرکت مختلط سهامی از ترکیب عده ای شریک سهامی و یک یا چند شریک ضامن تشکیل می شود. منطق این دو نوع، ساختار «سرمایه گذار کم ریسک در کنار مدیر ضامن» است؛ هرچند در عمل ثبت آنها کم تر از سایر انواع صورت می گیرد.

شرکت تعاونی تولید و مصرف

آخرین قالب از فهرست ماده ۲۰، شرکت تعاونی تولید و مصرف است. ماده ۱۹۰ قانون تجارت می گوید شرکت تعاونی تولید شرکتی است که بین عده ای از ارباب حرف تشکیل می شود و شرکاء مشاغل خود را برای تولید و فروش اشیاء یا اجناس به کار می برند. ماده ۱۹۲ نیز تعاونی مصرف را شرکتی می داند که برای فروش اجناس لازم زندگی شرکا و تقسیم نفع و ضرر میان آنها به نسبت خرید هر شریک تشکیل می شود. امروز ثبت شرکت های تعاونی تابع مقررات بخش تعاون است، اما ریشه این دو شاخه در همین مواد قانون تجارت قرار دارد.

جدول مقایسه انواع شرکت تجاری

نوع شرکت مسئولیت شرکا شرایط کلیدی مناسب برای
سهامی عام محدود به مبلغ اسمی سهام حداقل سه شریک؛ قسمتی از سرمایه از فروش سهام به مردم؛ حداقل سرمایه پنج میلیون ریال شرکت های بزرگ با نیاز جذب سرمایه از عموم
سهامی خاص محدود به مبلغ اسمی سهام حداقل سه شریک؛ تأمین کامل سرمایه توسط مؤسسین؛ حداقل سرمایه یک میلیون ریال کسب و کارهای متوسط با چند شریک و ساختار منظم
مسئولیت محدود محدود به میزان سرمایه هر شریک حداقل دو شریک؛ سرمایه به سهام تقسیم نمی شود؛ انتقال سهم الشرکه با محدودیت کسب و کارهای کوچک و متوسط با شرکای شناخته شده
تضامنی نامحدود و تضامنی حداقل دو شریک؛ درج عبارت «شرکت تضامنی» و اسم شریک در نام شرکت مشاغل خانوادگی و حرفه ای مبتنی بر اعتماد
نسبی به نسبت سرمایه هر شریک حداقل دو شریک؛ تقسیم بدهی ها به نسبت آورده شرکا گروه هایی با آورده متفاوت شرکا
مختلط غیرسهامی ضامن نامحدود؛ شریک دیگر محدود به سرمایه ترکیب شریک ضامن و شریک با مسئولیت محدود؛ بدون انتشار سهام سرمایه گذار کم ریسک در کنار مدیر ضامن
مختلط سهامی سهامداران محدود؛ شریک ضامن نامحدود ترکیب شرکای سهامی با شریک یا شرکای ضامن ساختارهای ترکیبی سرمایه گذاری و مدیریت
تعاونی تولید و مصرف بر اساس مقررات بخش تعاون و اساسنامه تولید میان ارباب حرف؛ مصرف برای فروش اجناس لازم زندگی شرکا گروه های صنفی و جامعه های محلی

چگونه نوع مناسب شرکت تجاری را انتخاب کنیم؟

انتخاب میان انواع شرکت تجاری فقط یک تصمیم حقوقی نیست؛ بر مسئولیت شخصی شما، جذب سرمایه و ادامه حیات شرکت اثر می گذارد. پاسخ به چهار پرسش زیر انتخاب را ساده تر می کند:

  • مسئولیت: اگر نمی خواهید اموال شخصی تان در معرض بدهی شرکت باشد، از میان شرکت های با مسئولیت محدود (سهامی یا با مسئولیت محدود) انتخاب کنید؛ نقش شریک ضامن در تضامنی و مختلط مسئولیت سنگینی دارد.
  • تعداد شرکا: شرکت سهامی حداقل سه شریک می خواهد و شرکت با مسئولیت محدود با دو شریک تشکیل می شود.
  • سرمایه و برنامه رشد: اگر برنامه جذب سرمایه از عموم مردم دارید، سهامی عام و در مسیر رشد سهامی خاص گزینه طبیعی است.
  • تداوم کار: در بعضی انواع مثل تضامنی، فوت یا ورشکستگی شریک می تواند به انحلال شرکت بینجامد؛ این نکته را پیش از ثبت بررسی کنید.

برای دیدن چارچوب کامل تصمیم گیری، مقاله چگونه نوع شرکت مناسب را انتخاب کنیم مفید است.

سوالات متداول درباره انواع شرکت تجاری

چند نوع شرکت تجاری در قانون تجارت داریم؟

ماده ۲۰ قانون تجارت هفت نوع را برشمرده است: سهامی، با مسئولیت محدود، تضامنی، مختلط غیرسهامی، مختلط سهامی، نسبی و تعاونی تولید و مصرف. شرکت سهامی خود به دو نوع عام و خاص تقسیم می شود.

تعریف شرکت سهامی در کدام ماده آمده است؟

در ماده ۱ لایحه اصلاحی قانون تجارت مصوب ۱۳۴۷: شرکت سهامی شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهام آنهاست.

مسئولیت شریک شرکت با مسئولیت محدود تا چه حد است؟

طبق ماده ۹۴ قانون تجارت، هر شریک فقط به میزان سرمایه خود در شرکت مسئول است و بدهی های شرکت به اموال شخصی او تسری پیدا نمی کند؛ البته تعهدات شخصی جداگانه شریک تابع قواعد عمومی است.

تفاوت اصلی شرکت تضامنی و شرکت نسبی چیست؟

در شرکت تضامنی (ماده ۱۱۶) هر شریک در صورت کافی نبودن دارایی شرکت، مسئول تمام بدهی ها است؛ اما در شرکت نسبی (ماده ۱۸۳) مسئولیت هر شریک فقط به نسبت سرمایه ای است که گذاشته است.

ماده ۴ لایحه اصلاحی چه چیزی را تعیین می کند؟

این ماده شرکت سهامی را به دو نوع تقسیم می کند: عام که قسمتی از سرمایه آن از طریق فروش سهام به مردم تأمین می شود و خاص که تمام سرمایه آن در زمان تأسیس منحصراً توسط مؤسسین تأمین می گردد.

نکته: مطالب این مقاله صرفا جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره حقوقی تخصصی نیست؛ ممکن است قوانین تغییر کرده یا در متن اشتباهی باشد. برای اقدام های مهم با منابع رسمی استعلام یا با کارشناس مشورت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *