«شرکتها ساختارهای حقوقی مختلفی دارند که بر اساس نوع فعالیت، میزان مسئولیت شرکا و اهداف کسب‌وکار انتخاب می‌شوند. شناخت انواع شرکت، گام نخست شروع فعالیت اقتصادی موفق است.» طبق ماده ۲۰ قانون تجارت، شرکت‌های تجاری در ایران بر ۷ قسم است و هر یک برای نوع خاصی از فعالیت‌ها بهینه شده‌اند. در این مقاله انواع شرکتها را با تفاوت‌های اصلی‌شان معرفی می‌کنیم.
شرکت چیست؟
طبق قانون تجارت، شرکت قراردادی است که بر اساس آن اعضا یا شرکا، سود حاصل از سرمایه را تقسیم می‌کنند. شرکت مجموعه‌ای از اشخاص حقیقی یا حقوقی است که با هدف انجام فعالیت اقتصادی مشخص با هم شراکت می‌کنند و طبق قانون دارای شخصیت حقوقی مستقل می‌شوند. زمانی که قصد تأسیس شرکت دارید، باید نوع شرکت و زمینه فعالیت خود را مشخص کنید؛ زیرا انتخاب نوع مناسب شرکت تأثیر زیادی بر میزان مسئولیت شرکا، مالیات، نحوه تصمیم‌گیری و جذب سرمایه‌گذار دارد. تفاوت انواع شرکتها به دلایلی مانند تقسیم اختیارات و مسئولیت‌ها، سرمایه مورد نیاز و نحوه تصمیم‌گیری در شرکت‌هاست.
انواع شرکت‌های تجاری در ایران (ماده ۲۰ قانون تجارت)
- شرکت سهامی
- شرکت با مسئولیت محدود
- شرکت تضامنی
- شرکت مختلط غیرسهامی
- شرکت مختلط سهامی
- شرکت نسبی
- شرکت تعاونی (تولید و مصرف)
شرکت سهامی (عام و خاص)
شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده و مسئولیت سهامداران محدود به مبلغ اسمی سهام آن‌هاست. شرکت سهامی عام: بخشی از سرمایه از طریق فروش سهام به عموم مردم تأمین می‌شود و برای ثبت آن حداقل ۵ سهامدار و سرمایه اولیه بیشتر لازم است. شرکت سهامی خاص: سرمایه فقط توسط مؤسسان تأمین می‌شود و امکان فروش سهام به عموم وجود ندارد؛ ثبت آن با حداقل ۳ سهامدار ممکن است.
شرکت با مسئولیت محدود
این نوع شرکت بین دو یا چند نفر برای امور تجاری تشکیل می‌شود و مسئولیت شرکا به میزان سرمایه آن‌ها در شرکت محدود است؛ رایج‌ترین ساختار برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط.
شرکت تضامنی
در شرکت تضامنی شرکا مسئولیت نامحدود دارند؛ یعنی در صورت کافی نبودن دارایی شرکت، هر شریک باید از اموال شخصی خود بدهی‌های شرکت را پرداخت کند. نام همه شرکای ضامن باید در نام شرکت قید شود.
شرکت نسبی
شرکتی است که مسئولیت هر شریک به نسبت سرمایه‌ای است که در شرکت دارد و میزان مسئولیت هر شریک در نام شرکت قید می‌شود.
شرکت مختلط سهامی و غیرسهامی
مختلط سهامی: ترکیبی از شرکت سهامی و تضامنی است که در آن یک یا چند نفر از شرکا سرمایه‌گذار (سهامدار) و یک یا چند نفر ضامن بدهی‌های شرکت هستند. مختلط غیرسهامی: بین چند شریک ضامن و چند شریک با مسئولیت محدود تشکیل می‌شود، ولی سرمایه به‌صورت سهام تقسیم نمی‌شود.
شرکت تعاونی (تولید و مصرف)
شرکتی است که با هدف رفع نیازهای مشترک اقتصادی و اجتماعی اعضا تشکیل می‌شود و سود حاصل بین اعضا تقسیم می‌شود. تعاونی مصرف: هدف آن تأمین کالا یا خدمات مورد نیاز اعضا با قیمت مناسب است و سوددهی اصلی در اولویت نیست. تعاونی تولید: با هدف تولید کالا یا ارائه خدمات توسط اعضا تشکیل می‌شود و سود بر اساس مشارکت اعضا تقسیم می‌شود.
شرکت مدنی
نوعی شراکت بدون ثبت رسمی است که افراد برای انجام فعالیت‌های اقتصادی مشترک با توافق هم کار می‌کنند و شخصیت حقوقی مستقل ایجاد نمی‌کند.
جدول مقایسه سریع انواع شرکت
| نوع شرکت | حداقل اعضا | مسئولیت شرکا |
|---|---|---|
| سهامی عام | ۵ نفر | محدود به مبلغ اسمی سهام |
| سهامی خاص | ۳ نفر | محدود به مبلغ اسمی سهام |
| با مسئولیت محدود | ۲ نفر | محدود به میزان سرمایه |
| تضامنی | ۲ نفر | نامحدود (شخصی) |
| نسبی | ۲ نفر | به نسبت سرمایه در نام شرکت |
| مختلط سهامی / غیرسهامی | ضامن + سهامدار یا شریک محدود | ضامن: نامحدود؛ دیگران: محدود |
شرکت‌های سرمایه‌ای و شخصی
در شرکت‌های سرمایه‌ای مانند سهامی خاص، میزان سرمایه اهمیت دارد، اما در شرکت‌های شخصی مانند تضامنی، شخصیت شرکا تعیین‌کننده است. برای مقایسه دو ساختار پرکاربرد، مقاله تفاوت شرکت سهامی خاص و مسئولیت محدود را بخوانید.
نکات مهم درباره ثبت و اداره شرکت
- ثبت رسمی الزامی است: طبق قانون تجارت، برای آنکه شرکت شخصیت حقوقی مستقل شود و از حمایت قانونی برخوردار باشد، ثبت آن در اداره ثبت شرکتها ضروری است؛ مراحل در راهنمای ثبت شرکت در ایران آمده است.
- مالیات: هر نوع شرکتی مشمول مقررات مالیاتی خاص خود است و میزان مالیات بسته به نوع شرکت، درآمد سالانه و نوع فعالیت متفاوت است.
- انحلال: شرکتها ممکن است به دلایلی مانند پایان مدت، ورشکستگی یا تصمیم شرکا منحل شوند و انحلال باید طبق تشریفات قانونی انجام گیرد (راهنمای کامل: انحلال شرکت).
سوالات متداول درباره انواع شرکت
چند نوع شرکت تجاری در قانون تجارت ایران پیش‌بینی شده است؟
طبق ماده ۲۰ قانون تجارت، شرکت‌های تجاری ۷ نوع‌اند: سهامی، با مسئولیت محدود، تضامنی، مختلط غیرسهامی، مختلط سهامی، نسبی و تعاونی.
حداقل تعداد شرکا برای ثبت شرکت چقدر است؟
بسته به نوع شرکت متفاوت است: در سهامی عام حداقل ۵ نفر، در سهامی خاص حداقل ۳ نفر و در شرکت با مسئولیت محدود حداقل ۲ نفر.
تفاوت اصلی شرکت سهامی و تضامنی چیست؟
در شرکت سهامی، سرمایه به سهام تقسیم شده و مسئولیت سهامداران محدود به مبلغ اسمی سهام آن‌هاست؛ در تضامنی، شرکا مسئولیت نامحدود دارند و در صورت کافی نبودن دارایی شرکت، از اموال شخصی بدهی می‌پردازند.
آیا شرکت مدنی شخصیت حقوقی دارد؟
خیر؛ شرکت مدنی شراکتی بدون ثبت رسمی است و شخصیت حقوقی مستقل ایجاد نمی‌کند.
جمع‌بندی
آشنایی با انواع شرکتها (سهامی عام و خاص، مسئولیت محدود، تضامنی، نسبی، مختلط و تعاونی) به شما کمک می‌کند با توجه به اهداف، میزان سرمایه و مسئولیت مورد نظر، ساختار مناسب را انتخاب کنید و فعالیت اقتصادی مطمئن‌تری آغاز کنید. کارشناسان فرهام ثبت در انتخاب نوع شرکت مناسب و انجام تمام مراحل ثبت در کنار شما هستند.
